Sjoemelsoftware en sjoemelen

Onlangs werd het woord ‘sjoemelsoftware’ gekozen tot ‘Woord van het jaar 2015’. Dat zette mij aan het denken. Sjoemelen is van alle tijden en gebeurt overal. Niet alleen bij gerenommeerde autobedrijven, maar ook in de procesindustrie. Voorbeelden genoeg; sjoemelen met vlees, met subsidies, chemisch afval, zelfs met veiligheid… Sjoemelen is menselijk, maar waarom? En hoe kunt u het in uw bedrijf voorkomen?

Bijna alle mensen sjoemelen
Het ‘Woord van het Jaar’ moet niet alleen kenmerkend zijn voor het afgelopen jaar, maar ook origineel. En origineel is vaak ook de sjoemelaar.  Uit onderzoeken van Dan Ariely *1  blijkt dat creatieve mensen beduidend meer sjoemelen dan gemiddeld. Ben je creatief dan verzin je makkelijker uitwegen voor dubieus gedrag.  Andere kenmerken als cultuur en intelligentie zorgen er niet voor dat je meer of minder sjoemelt. Denk bijvoorbeeld aan mensen die na drie bier of meer vinden dat zij met hun auto wél naar huis kunnen rijden. Het excuus dat zij hiervoor bedenken is dat zij beter autorijden dan hun medeweggebruikers, alcohol op hen minder uitwerking heeft of in hun lichaam op miraculeuze wijze sneller afbreekt dan bij anderen.  Bijna alle mensen sjoemelen weleens een beetje. Zolang men er maar mee wegkomt in het eigen hoofd. Zolang we krom gedrag recht kunnen praten durven we het (on)bewust aan om te sjoemelen.

Hoe sjoemelen voorkomen
Uit onderzoek van Ariely blijkt dat mensen minder sjoemelen als ze vooraf worden herinnerd aan de tien geboden of een andere 'erecode'. Ook als mensen vooraf moeten verklaren of  tekenen dat ze iets eerlijk en naar waarheid zullen invullen, sjoemelen ze minder. Het werkt dus preventief om medewerkers een verklaring te laten tekenen. Iemand achteraf iets laten verklaren of tekenen is zinloos, dan kan het leed al zijn geschied.

Slecht voorbeeld doet slecht volgen
Bedrog is besmettelijk. Als één persoon in iemands directe omgeving zoals een collega, familielid of de baas, iets doet wat niet door de beugel kan, gaat deze vroeg of laat ook meer sjoemelen. Ariely zegt dat dit geldt voor alle mensen, van alle rangen of standen, religies, cultuur, leeftijd, sekse, etc. Als meerdere mensen om je heen erop los zwendelen, ga je het langzaam maar zeker gewoon vinden.

Verleidingen en omgeving zijn dus van invloed en geleidelijkheid kan hierbij een valkuil zijn. Een sjoemelpraktijk kan vandaag nog wat ongemakkelijk aanvoelen, maar volgende maand als gegoten zitten. Als ik eenmaal gewend ben aan mijn verhaal dat ik met drie biertjes op prima rijdt, kan ik door naar de volgende ronde: vier biertjes.

Nog een andere aanjager van bedrog is boosheid. Als je je slecht behandeld voelt, vind je dat je de regels aan je laars mag lappen. Of vals altruïsme, als men bijvoorbeeld denkt ‘ik wordt er niet alleen beter van maar ook al mijn collega’s’.

In de meeste gevallen houden mensen zich zonder controle redelijk aan de regels.  Effectiever is het dus om te kijken naar wat het sjoemelen wél van kwaad tot erger brengt: verleidingen, voorbeeldwerking , ‘altruistische’ motieven en verongelijktheid.

Zorg voor een omgeving waarin positieve voorbeelden te zien zijn en waar misstappen meteen zichtbaar worden hersteld. Dat zijn geen spectaculaire maatregelen en dat hoeft ook niet. Zoals onderzoeksresultaten van Ariely laten zien, zijn kleine koerscorrecties voldoende om de sjoemelsfeer beperkt te houden.

Bron: Dan Ariely. Heerlijk oneerlijk. Hoe we allemaal liegen, met name tegen onszelf.

Aanmelden nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van het laatste nieuws, producten en aanbiedingen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Deel dit artikel

Reacties (0)

Reageren